Málteigurin

Sigið mamma ella mamma mín - ikki mín mamma
09-01-2023
Fleiri og fleiri siga mín mamma, men tað eitur mamma mín - ella bara mamma

Mín mamma, mín pápi, mín omma. Soleiðis siga børn. Kunnu tit senda eina heilsan út til øll, sum arbeiða við børnum um, at tað eitur mamma mín, pápi mín og omma mín.

Eg hoyri dagliga starvsfólkini siga tað sama.

Soleiðis skrivar lurtari til sendingina.

Elin Henriksen, málkøn, heldur tað kann sigast enn greiðari, tí tað er nóg mikið at siga bara "mamma", "pápi", "omma", "abbi", tá ið talan er um "mín".

Er tað onkur annar, sum sigur tað, so verður tað "mamma tín", "pápi tín" o.s.fr, sigur Elin Henriksen og staðfestir, at hetta uttan iva er ávirkan úr donskum og enskum.

 

So

Á enskum ber til at siga t.d. "I love you so", "I miss you so" o.s.fr. har orðið, so, onkursvegna leggur áherðslu á sagnorðið, og í sanginum "eg gleðist so hvørt jólakvøld", verður so brúkt upp á sama máta.

Men ber tað til at siga "eg elski teg so" ella "eg sakni teg so" uttan at seta nógv aftan fyri so?

 

Skerping

Hví eitur tað sjógvalari, men sjómaður, sjóverk og sjórænari?

- Tað, at orð við tvíljóði kunnu fáa -gv ella -ggj: sjó og sjógv, hoy og hoyggj, kallast skerping.

Í samansettum orðum er eingin skerping, tá ið tað seinna orðið byrjar við hjáljóði: sjómaður, hoykona. 

Men tá ið tað seinna orðið byrjar við sjálvljóði ella h, er skerping: sjógvalari, sjógvhøna; hoyggjhús

 

Talorð og orðatøk

Mong søgdu herfyri, at løgtingsvalið var áttinda desember, og ikki áttanda. Og "14" eigur at verða framborið fjúrtandi - ikki fjúrtindi.

- Í framburði verður ofta ikki skilt ímillum i-ljóð og u-ljóð í endingum, men a-ljóðið eigur ikki at koma í bland við tey, sigur Elin Henriksen, sum sostatt gevur lurtaranum rætt í tí, sum viðkomandi sigur. 

Orðatøkini í hesari sendingini eru: 

Leikum fagurt á foldum, eingin tregur dansin undir moldum.

Og bert er bróðurleyst bak.

 

Málteigurin

Føroyskt mál og mállæra eru til viðgerðar í sendingini Málteigurin, har Elin Henriksen er gestur. Fleiri evni verða tikin upp hvørja ferð, og lurtarar kunnu eisini senda spurningar og viðmerkingar inn til sendingina, sum eisini verða svarað og viðgjørd. Sendingin er at hoyra hvønn mánamorgun klokkan 9.05 og endursend leygardag klokkan 14.00.
Millum ung hoyrist nýggjur málburður, har tey millum annað siga: 'Tað áhugar meg' heldur enn 'eg havi áhuga' ella 'hatta er áhugavert'
22-01-2024
Nýggi kongurin eitur Fríðrikur 10. akkurát sum abbin æt Fríðrikur 9., og tí er tað ikki nýtt, at kongur verður róptur Fríðrikur á føroyskum
15-01-2024
Fyrr var púra vanligt at brúka orðið, bein ella beint, um nakað, sum er rætt. Til dømis var vanligt at siga: bein klokka er 11.07
08-01-2024
Ársins orð er vitlíki, og framburðurin kann vera við bæði longum og stuttum i: [vi:t] og [vɪt]. Nýggjaru orðini tykjast at leggja seg eftir longra framburðinum
18-12-2023
Hóast 'tá' líkist nógv 'tá ið' og verður brúkt oftari og meira enn 'tá ið', so er munur á hesum. Vit eiga at skilja ímillum 'tá' og 'tá ið', sigur Elin Henriksen, málkøn
11-12-2023
Tað er munur á at leggja hond á og hondina á. Tað fyrra merkir harðskapur uttan so at tilskilað verður, hvørs hond talan er um. Til dømis prestsins hond
04-12-2023
Eitt av evnunum í dagsins sending er, hví tað eitur hálvhosur. Hoyrið Elina Henriksen greiða frá áhugaverdu søguni um hálvhosur
29-11-2023
Lurtari spyr, um orðið flóvur er føroyskt ella ikki, og hvussu tað stavast, um so er
20-11-2023
Á føroyskum eru nógv starvs- og útbúgvingarheiti kallkyn, og tað noyðast vit at góðtaka, heldur Elin Henriksen, málkøn
13-11-2023
At framleiða verður meira og meira brúkt, meðan onnur vanlig orð verða skúgvað til viks, heldur lurtari
06-11-2023
Vit eru farin at skriva -u har, sum -i eigur at vera. Dømi sum enduliga, náttuna og hurðuna vísa eina ovurnýtslu av -u
31-10-2023
Tað er stórur merkingarmunur, tá ið tosað verður um eitt lið, sum hevur tapt fyri einum liði ella tapt fyri eitt lið. Her sæst væl, hvussu nógv røtt bending hevur at siga
23-10-2023