Rúmdin

Rúmdin - almenn stjørnufrøði (16:17)
21-05-2015
Í 16. parti hoyra vit um, hvussu gamalt lívið á jørðini er, og hvussu tað hevur lagað seg til ógvuliga umskiftiligar jarðfrøðiligar umstøður.

Í hesum 16. parti hoyra vit um, hvussu gamalt lívið á jørðini er, og hvussu tað hevur lagað seg til ógvuliga umskiftiligar jarðfrøðiligar umstøður. Kom lívið uttan úr rúmdini? Ella kom tað í á jørðini, og um so er, er tað so kanska íkomið fleiri ferðir? Tað vita vit ikki enn.

Greitt verður frá enska náttúrugranskaranum Darwin og ástøði hansara, sum hevur tolt tíðarinnar tonn. Sagt verður frá jarðfrøðisøguni og frá, hvussu lívmenningin á jørðini kann hava verið.

Jørðin varð til fyri 4,5 mia árum síðan. Tá var hon ein reyðgløðandi knøttur av flótandi metalum og gróti og hevði ikki fasta ýtu. So kólnaði jørðin, og ýtan stadnaði. Gosvirksemi gav jørðini lofthav og høv.

Í Grønlandi er funnið gamalt grót, sum helst er elsta fasta tilfarið, sum ber til at fáa hendur á á jørðini. 3760 millónir ára gamalt er tað. Grótið er myrkt á liti av kolevni, sum stavar frá verum, sum livdu í frumhavinum.

Vit hoyra um ógvisligar samanbrestir, sum hava oytt so siga alt lív á jørðini. Kortini hevur jarðarlívið spakuliga ment seg aftur, tá ein tíð er fráliðin. Seinasti stóri bresturin var fyri 65 mió. árum síðan, tá allir dinosauranir doyðu út og fleiri onnur sløg eisini. Hesin stóri meteoritturin datt niður í Yucatan í Meksikoflógva.

 

Rúmdin

Í samband við sólarmyrkingina í Føroyum í mars 2015 sendu vit úr bókini "Rúmdin - almenn stjørnufrøði", sum Pól Jespersen hevur skrivað. Nám gav bókina út í 2012. Pól Jespersen lesur sjálvur og tillagar bókatekstin til upplestur.

Í 17. og seinasta partinum hoyra vit um, hvussu súgdýr koma fyri seg. Brádlig skifti hava ávirka ógvisliga, men lívið hevur altíð ment seg aftur so ella so.
28-05-2015
Í 16. parti hoyra vit um, hvussu gamalt lívið á jørðini er, og hvussu tað hevur lagað seg til ógvuliga umskiftiligar jarðfrøðiligar umstøður.
21-05-2015
Í 15. parti hoyra vit um, hvussu veðurlagið á jørðini broytist, og at tað ber til at rokna, nær ístíðir verða.
14-05-2015
Í 14. parti hoyra vit um, at meginparturin av tilfarinum í alheiminum sæst ikki. Um myrkt tilfar og um myrka orku.
30-04-2015
Í 13. parti hoyra vit um, hvussu málitólini gerast betri. Um tær fýra náttúrukreftirnar og um Higgs-partikulin.
23-04-2015
Í 12. parti hoyra vit um, tá rúmdarferðirnar byrja. Um raketvísindamenninar Tsiolkovski og Goddard. Um V2-rakettina og um Sputnik. Og um baksýnisgeisling.
16-04-2015
Í 11. parti hoyra vit um Big-Bang-ástøðið, og um tá teir sonevndu skorsteinarnir á djúphavsbotninum vórðu ávístir í 1977.
02-04-2015
Í níggjunda parti hoyra vit um, nær gongustjørnur hava lofthav ella atmosferu. Og spurningurin um, hvaðani oxygenið í lofthavinum stavar, verður viðgjørdur.
19-03-2015
Í áttanda parti verður sagt frá, hvussu lættar stjørnur enda sínar dagar og gerast hvítir dvørgar.
12-03-2015
Hugt verður nærri at stórum samanbrestum. Og greitt verður frá muninum millum meterorid, meteor, meteorite, ella á føroyskum rúmdarsteinur, nykbrandur og loftsteinur.
05-03-2015
Í sætta parti verður sagt frá um áttandu og ytstu gongustjørnuna, Neptun. Eisini verður greitt frá nógvum av tí, sum vit síggja á himmalhválvinum.
26-02-2015