Rúmdin

Rúmdin - almenn stjørnufrøði (12:17)
16-04-2015
Í 12. parti hoyra vit um, tá rúmdarferðirnar byrja. Um raketvísindamenninar Tsiolkovski og Goddard. Um V2-rakettina og um Sputnik. Og um baksýnisgeisling.

Í hesum 12. parti hoyra vit um, tá rúmdarferðirnar byrja. Søguliga hava einfaldar rakettir verið brúktar sum fýrverk og sum dvápn í fleiri hundrað ár. Kinesarar sendu eldørvar móti mongolum í 1200-árunum, og so við og við verða rakettir mentar til rættilig vápn.

Serliga tveir undangongumenn í nútíðar-rakettvísindum verða nevndir. Russarin Tsiolkovski, sum skrivar stórverkið "Um rúmdargransking við reaktiónsmotorum" og amerikanarin Goddard, sum sendir upp heimsins fyrstu rakett við flótandi brennievni.

Oberth og von Braun skriva seg eisini í søgubøkurnar sum undangongumenn í rakettmálum. Týskarar menna V2-rakettina, sum er upprunin til allar nútíðar rakettir.

Vit hoyra um, hvussu russar taka heimin á bóli við Sputnik 1. Hvussu amerikanarar eftir sputnikhvøkkin leggja seg á odda í rúmdargranskingini, og hvussu tað eydnast teimum í 1969 at senda tveir menn upp á mánan.

Vit hoyra eisini um baksýnisgeislingina, sum ger tað møguligt at máta eftirglóðina frá Big-Bang. Tað eru teir báðir Penzias og Wilson, sum máta hesa geislaleivd í 1964.

 

Rúmdin

Í samband við sólarmyrkingina í Føroyum í mars 2015 sendu vit úr bókini "Rúmdin - almenn stjørnufrøði", sum Pól Jespersen hevur skrivað. Nám gav bókina út í 2012. Pól Jespersen lesur sjálvur og tillagar bókatekstin til upplestur.

Í 17. og seinasta partinum hoyra vit um, hvussu súgdýr koma fyri seg. Brádlig skifti hava ávirka ógvisliga, men lívið hevur altíð ment seg aftur so ella so.
28-05-2015
Í 16. parti hoyra vit um, hvussu gamalt lívið á jørðini er, og hvussu tað hevur lagað seg til ógvuliga umskiftiligar jarðfrøðiligar umstøður.
21-05-2015
Í 15. parti hoyra vit um, hvussu veðurlagið á jørðini broytist, og at tað ber til at rokna, nær ístíðir verða.
14-05-2015
Í 14. parti hoyra vit um, at meginparturin av tilfarinum í alheiminum sæst ikki. Um myrkt tilfar og um myrka orku.
30-04-2015
Í 13. parti hoyra vit um, hvussu málitólini gerast betri. Um tær fýra náttúrukreftirnar og um Higgs-partikulin.
23-04-2015
Í 12. parti hoyra vit um, tá rúmdarferðirnar byrja. Um raketvísindamenninar Tsiolkovski og Goddard. Um V2-rakettina og um Sputnik. Og um baksýnisgeisling.
16-04-2015
Í 11. parti hoyra vit um Big-Bang-ástøðið, og um tá teir sonevndu skorsteinarnir á djúphavsbotninum vórðu ávístir í 1977.
02-04-2015
Í níggjunda parti hoyra vit um, nær gongustjørnur hava lofthav ella atmosferu. Og spurningurin um, hvaðani oxygenið í lofthavinum stavar, verður viðgjørdur.
19-03-2015
Í áttanda parti verður sagt frá, hvussu lættar stjørnur enda sínar dagar og gerast hvítir dvørgar.
12-03-2015
Hugt verður nærri at stórum samanbrestum. Og greitt verður frá muninum millum meterorid, meteor, meteorite, ella á føroyskum rúmdarsteinur, nykbrandur og loftsteinur.
05-03-2015
Í sætta parti verður sagt frá um áttandu og ytstu gongustjørnuna, Neptun. Eisini verður greitt frá nógvum av tí, sum vit síggja á himmalhválvinum.
26-02-2015